grudnia 05, 2017

Hej, kolęda, kolęda! Kołysanka i kolęda



Historia powstania kolęd sięga czasów starożytnych Rzymian, kiedy to 1 stycznia następował nowy rok administracyjny. .Z tej okazji Rzymianie odwiedzali się nawzajem, obdarowywali prezentami i śpiewali radosne pieśni.  Tradycję tą przejęło chrześcijaństwo, łącząc je z okresem Świąt Bożego Narodzenia, uważanym za początek rachuby nowego czasu. 

Kolęda w swym pierwotnym znaczeniu była zatem pieśnią noworoczną, powitalną i pochwalną na część gospodarzy. Odwiedzający mieli za zadanie przekazać pani i panowi domu życzenia pomyślności i szczęścia.


W późniejszym czasie, wraz z umacnianiem się chrześcijaństwa , kolęda zaczęła egzystować w rozumieniu pieśni religijnej związanej z narodzinami Jezusa. 



Najstarszą ze znanych polskich kolęd jest ,, Zdrow bądź, krolu anjelski " datowaną na 1424 rok.

( Posłuchaj - klik ). 

Wiele z polskich kolęd czy pastorałek jest także... kołysankami! Najbardziej popularne to ,, Lulajże Jezuniu " , ,, Jezus Malusieńki ", ,,Gdy śliczna Panna..." .



Zawierają w sobie szereg elementów kołysankowych : 



  • prostą melodykę
  • spokojne, umiarkowane tempo
  • zazwyczaj metrum 3/ 4 (wyjątkiem jest Gdy śliczna Panna)
  • Podmiotem lirycznym zazwyczaj jest matka - w tym przypadku Maryja, Matka Boża zwracająca się z prośbami do swojego dziecka, czyli Jezusa
  • Zwroty  Lulaj, luli  typowe dla kołysanek


Wszystkie trzy kołysanki są wiekowe - figurowały w zbiorach klasztornych już w XVIII wieku, a zebrał je i zapisał w 1843 roku Michał Mioduszewski w dziele Pastorałki i Kolędy.


Większość osób zna jedną, dwie... no maksymalnie trzy zwrotki każdej kolędy! Stawiam Wam challenge! 


Zaśpiewać wszystkie zwrotki ! ( hohoho)

Polecam do usypiania dziecka w okresie bożonarodzeniowym! :) 



1. Jezus malusieńki, leży nagusieńki (wśród stajenki)
Płacze z zimna, nie dała mu Matusia sukienki.
Bo uboga była, rąbek z głowy zdjęła,
W który dziecię uwinąwszy, siankiem go okryła.
Nie ma kolebeczki, ani poduszeczki,
We żłobie mu położyła siana pod główeczki.
Dziecina się kwili, Matusieńka lili,
W nóżki zimno, żłóbek twardy, stajenka się chyli.
Matusia truchleje, serdeczne łzy leje,
O mój Synu! wola twoja nie moja się dzieje.
Przestań płakać proszę, bo żalu nie zniosę,
Dosyć go mam z męki twojej, którą w sercu noszę.
Józefie starejki, daj z ogniem fajerki,
Grzać dziecinę, sam co prędzej podpieraj stajenki.
Pokłon oddawajmy, Bogiem go wyznajmy,
To dzieciątko ubożuchne ludziom ogłaszajmy.
Niech go wszyscy znają, serdecznie kochają,
Za tak wielkie poniżenie chwałę mu oddają.
O najwyższy Panie! waleczny Hetmanie!
Zwyciężonyś, mając rączki miłością związane.
Leżysz na tym sianie, Królu nieba, ziemie,
Jak baranek na zabicie za moje zbawienie.
Pójdź do serca mego, tobie otwartego,
Przysposób je do mieszkania i wczasu swojego.
Albo mi daj swoje, wyrzuciwszy moje,

Tak będziesz miał godny pałac na mieszkanie twoje.

2. Gdy śliczna Panna Syna kołysała,
z wielkim weselem tak Jemu śpiewała:
Li li li li laj, moje Dzieciąteczko,
li li li li laj, śliczne Paniąteczko!
Wszystko stworzenie, śpiewaj Panu swemu,
pomóż radości wielkiej sercu memu.
Li li li li laj, wielki królewicu,
li li li li laj, niebieski dziedzicu!

Sypcie się z nieba, śliczni aniołowie,
śpiewajcie Panu, niebiescy duchowie:
Li li li li laj, mój wonny kwiateczku,
li li li li laj, w ubogim żłobeczku.

Cicho, wietrzyku, cicho, południowy,
cicho powiewaj, niech śpi Panicz nowy:
Li li li li laj, mój wdzięczny Synaczku,
li li li li laj, miluchny Robaczku.

Cicho bydlątka parą swą chuchajcie,
ślicznej Dziecinie snu nie przerywajcie:
Li li li li laj, mój Jedyny Panie,
li li li li laj, Jedyne Kochanie.

O jako serce jako się rozpływa!
Jakiej radości śpiewając zażywa:
Li li li li laj, mój drogi Kanaczku,
li li li li laj, najmilszy Synaczku.

Nic mi nie mówisz, o Kochanie moje!
Przecież pojmuję w sercu słowa Twoje:
Li li li li laj, o Boże wcielony,
li li li li laj, nigdy niezmierzony.

Śpijcie już sobie, moja Perło droga,
niech Ci snu nie rwie żadna przykra trwoga.
Li li li li laj, mój śliczny rubinie,
li li li li laj, póki sen nie minie

3. Lulajże, Jezuniu, moja perełko,
lulaj ulubione me pieścidełko.
Lulajże, Jezuniu, lulajże, lulaj!
A Ty Go, Matulu w płaczu utulaj.
Zamknijże znużone płaczem powieczki,
utulże zemdlone łkaniem usteczki.
Lulajże, Jezuniu, lulajże, lulaj!
A Ty Go, Matulu, w płaczu utulaj.
Dam ja Jezusowi słodkich jagódek,
pójdę z Nim w Mamuli serca ogródek.
Lulajże, Jezuniu...
Dam ja Jezusowi z chlebem masełka,
włożę ja kukiełkę w Jego jasełka.
Lulajże, Jezuniu...
Lulajże, piękniuchny mój aniołeczku,
Lulajże, wdzięczniuchny świata kwiateczku.
Lulajże, Jezuniu...
Lulajże, różyczko najozdobniejsza,
Lulajże, lilijko najprzyjemniejsza.
Lulajże, Jezuniu...
Dam ja ci słodkiego, Jezu, cukierku,
rodzynków, migdałów, co mam w pudełku.
Lulajże, Jezuniu...
Lulajże, przyjemna oczom gwiazdeczko,
lulajże, najczystsze świata słoneczko.
Lulajże, Jezuniu...
Dam ja, Maleńkiemu, piękne jabłuszko,
Matki ukochanej dam Mu serduszko.
Lulajże, Jezuniu...
Cyt, cyt, cyt, zasypia małe Dzieciątko,
oto już zasnęło niby kurczątko.
Lulajże, Jezuniu...
Cyt, cyt, cyt, wszyscy się spać zabierajcie,
mojego Dzieciątka nie przebudzajcie.
Lulajże, Jezuniu...

Przeczytaliście wszystko? :) A czy prześpiewaliście? Zgodzicie się ze mną, że dalsze zwrotki tych kołysankowych kolęd są po prostu... piękne? 

Do posłuchania, zaśpiewania Lulajże Jezuniu w wersji Anny Marii Jopek i Patha Metheny 





CIEKAWOSTKA 

Wielką ciekawostkę na temat okresu bożonarodzeniowego i kołysanek opisuje Krzysztof Bilica na temat  zgromadzeń zakonnych, w których w okresie świąt Bożego Narodzenia kołysano... figurkę Jezusa ! (Też jestem w szoku) !

Obrzęd połączony był ze śpiewaniem kołysanek. Jest to o tyle ciekawe, że praktyka ta odbywała się nie tylko w zakonach żeńskich (w których być może była  wyrazem niezaspokojonych instynktów macierzyńskich, sposobem na powrót do okresu dzieciństwa oraz wyrażenie miłości do Boga), ale i w klasztorach męskich! Obok franciszkanek i karmelitanek kołysali m.in. bernardyni, którzy w ten sposób - zdaniem Bilicy - „dawali mimowolnie wyraz swym instynktom ojcowskim, równie silnym, jak ich uczucia religijne”. 



To co? Do dzieła! Zachęcam do śpiewania niemowlakom, jak i starszym dzieciom kołysankowych kolęd. Jeżeli macie dziecko w wieku przedszkolnym to świetną zabawą (inspirowaną ciekawostką o kołysaniu figurki Jezusa) będzie dla niego kołysanie lalki i śpiewanie przez dziecię kolęd. ( No i macie dziecko z głowy na 10 minut - spytajcie się tylko, czy dobrze uśpiło lalę :D ). 



A jeżeli nie masz dzieci... to może zaproponujesz przy wigilijnym stole, żeby zaśpiewać wszystkie zwrotki...? 💜💜💜😇





Źródła:


Stefaniak Beata, Spór nad kołyską, PAN, 2011

Stefaniak Beata, Od lipowej kolebeczki do ,,kołysanki na srebrnych nowiach" - uwagi o języku kołysanki, 2011

Bilica Krzysztof, Nad kołyską, Akademia Muzyczna w Krakowie, 1989 

http://www.bibliotekapiosenki.pl/utwory/Jezus_malusienki_(koleda)/tekst

http://bibliotekapiosenki.pl/utwory/Lulajze_Jezuniu_(koleda)/tekst

https://pl.wikipedia.org/wiki/Kol%C4%99da



18 komentarzy:

  1. My od dzisiaj rozpoczynamy naukę kolęd:)

    OdpowiedzUsuń
  2. Świetny tekst, trzeba zacząć naukę kolęd

    OdpowiedzUsuń
  3. Zawsze bardzo lubiłam okres kolędowania. Dzisiaj wolę jednak te mniej znane utwory.

    OdpowiedzUsuń
  4. Uwielbiam kolędy <3 Zwłaszcza, gdy śpiewa je cały tłum na rynku w Poznaniu :D

    OdpowiedzUsuń
  5. Ja uwielbiam pastorałki. Jedna z nich to " Zaśnij dziecino". Zawsze po wigilii ją śpiewamy :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. o super :) Zaraz sobie puszczę, nie znałam jej :)

      Usuń
  6. Często przed snem śpiewam synkowi Lulajże Jezuniu, niestety nie pamiętam wszystkich zwrotek. Dobrze, że je wstawilaś na bloga, będę miała podpowiedź :)

    OdpowiedzUsuń
  7. Już nie mogę doczekać się świąt!

    OdpowiedzUsuń
  8. Jak zostanę matką, pewnie będę raczyła to biedne dziecko kolędami w moim wykonaniu. I tak, kolędami, nie piosenkami świątecznymi, bo te w większości przypadków są po prostu tandetne.

    OdpowiedzUsuń
  9. Lulajże Jezuniu to moja ukochana kolęda. Dziękuję za link do wykonania Anny Marii Jopek, chętnie posłucham.

    OdpowiedzUsuń
  10. Kolędujmy dzieciom i z dziećmi przed świętami, w wigilię i przy choince! Koniecznie! Zaczarujmy razem ten niezwykły czas! "Dzieciąteczko tam na sianie cicho śpi, cicho śpi. A Maryi z oczu płyną szczęścia łzy, szczęścia łzy..."
    Interesujące ciekawostki! :)

    OdpowiedzUsuń
  11. A tu czalendż akcept! Bo znam więcej niż 3 zwrotki! Ale fajnie, że napisałaś cały tekst kolend, bo z przyjemnością wydrukuję

    OdpowiedzUsuń
  12. Nawet nie wiedziałam, że jest aż tyle zwrotek. :-)

    OdpowiedzUsuń

Copyright © 2014 singing mummy! , Blogger